کینه بزهکاران یکی از پدیده های زندگی گروهی اســــــت و در همه یاجتماعات انسانی دیده می شود. هر زمانی که پدیده ای به اسـم جـرم شناخته شود انسانها به شیوه های گوناگون به مقابله با آن می پردازند . مهمترین مسئله در فلسفه کینه ی پرسش درباره ی اغـــراض مجـــــازات و مبانی آن اســت .
اگــــر تاریخ  مجازات ها را در طی قرون مورد مطالعه قرار دهیم به خوبی  آشـکار می شود که نسبت به زمان حاضر دچار تحولات بسیاری شده اســــت . تحمیل مجازات ها در درجه اول به علت عمل زشتی بود که مجرم مرتـــــکب شده بود .  این مجازات در ابتدا به صورت انتقام تجلی پیدا کرد بعدها جنبه ی اخلاقــــــی به خود گرفت وبه تدریج هدف ها و آرمانهای
عالیتری را دنبال کرد .
انتقام در واقع از احساسات و عواطف کور مهر چشم می گرفت  و واکنش به آن شکل و سازمانی نداشت وتوسط بشر پدید نیامده بود . حقوق جزا در طول قرن ها دچار تحولات بسیاری شده است .
حال نظریه دو تن از دانشمندان را با هم مطالعه می کنیم:
ایهرینگ : تاریخ مجازات بیان کننده القاء مداوم آن است.
شارل :  معتقد است که حقوق جزا در قدیم بر روی اصول مادی دنیایــــــی وفلسفی پایه گذاری شده ولی در قرون وسطی رابطه ای با خدا پیدا کرده و در قرن 18 مبنای عقلانی و منطقی یافت و بر اصل و واقعیتهای قضایی قرار گرفت و امروز به طرف یک انسانیت قضایی کام بر می دارد  .
تحولات تاریخی حقوق جزا
دانشمندان حقـــــــوق جزای وضعی تحول مقررات کیفری را به سه دوره تقسیم کرده اند :
1_ دوره انتقامهای شخصـــــی، و جنگهای خصوصـــــــی .
2_ دوره انتقام الهـــــــــی ، و دادگستری خصوصــــــی .
3_ دوره انسانـــــــی و دادگستری عمومــــــــــی .
واینک خلاصه ای از هر یک از دوره های مزبور :
1.دوره انتقامهای شخصی،وجنگهای خصوصی: در قرنهای متمادی اولیه، انسان در این دوره بسر می برد .از ویژگیهای این دوره این است که کیفر دادن مجرمین بر هیچ پایه ای از نظم و قانون استواربود . مجنی علیه ، خود شخصا برای گرفتن حق خود،و تلافی کردن و انتقامجوئی اقدام میکررد ، بر روابط جزائی زور و قــدرت فرمان می راند ، و ملاک جرم و کیفر بر اصل زور و قلدری استوار بود . وقتـــــــی کسی به خون خواهی برمی خواست ، افرادقبیله به کمک وی بپامی خاستند . برابری میان جرم و مجازات مفهومی نداشت . وچه بسا برای بی اهمیــــت ترین جرمها ، سخت ترین جنگها شعله میکشید. در محدوده قبیله آن گونه که میخواست،نه آنچنان که مقتضای عدالت بود، به حل و فصل دعاوی می پرداخت ، و در صورتی که پای قبیله دیگری در میــــان بود ، افراد قبیله خود، در برابر سایر قبایل حمایت میکرد. در داخل قبیـــله ، مجرم را به کیفرهائی از قبیل زدن، شکنجه کردن،کشتن،مثــــــــله کردن، وبیرون کردن مجرم از قبیله محکـــــوم میکرد، و بیرون رانــــدن از قبیله سخت ترین کیفرها به شمار میرفت . و به هر حال جرائمی که به منافع قبیله لـطمه وارد می ساخت، کیفرهای ناهماهنگی داشت که تابع هیچ قانونی نبود . مسئولیت جرم متوجه مجرم و افراد خانواده او میشد ، و این که اصــطلاحا مسئولیت گروهی نامیده می شود باعث می شد که در برابر جرم یـک تن، همه افراد خانــــــــــــواده او کیفر شونـــــــــد .اینها که گفته شد ، در میان کلیه جوامع اولیه حکمفرما بود .
2.دوره انتقام الهی،و دادگستری خصوصی: باگستـــــرش جوامع، وایـــجاد حکومت و دولت وظهور دینهای یهود ومسیحیت، دوران بی نظـــمیهای جزائی به دادگستری خصوصی تحول یافت . اجرای مجازاتها به نسبـــت تحت نظم در آمد . ولی همچنان در مجازات مجرم، حق شخصـی و جنبه خصوصـــی ، باقــــی بود . ومجنی علیه ، خود در مقام تلافی و انــتــقامجوئــی بر می آمد . ولی مسئولیت گروهی ، جای خود را به مسئولیت فردی داد. این دوره را میتوان به دو بخش تقسیم کرد :
بخش اول: دوره ای که کیفر از نظر قانون گذاری به اندازه خود جرم ، پـــایه قوانین جزائی قرار گرفت . و از این هنگام اصطلاح چشم در برابر چشـــم و گوش در برابر گوش وبینی در برابر بینی و دندان در برابر دندان ملاک قانون جزا شــــد . و این از ویژگی های این دوره قلمداد شده است، که درقوانین عبری ویونانـــی و ژرمن و روم نمونه هایی از انرا مشاهده میکنیم ، که شاید تحـــت تأثیر قوانــین تورات، آن را قانون گذاری کرده بودند .و نیز در دین موسی برای کفر وشرک مجازات اعدام معین شده اســــت .
اجرای قوانین کیفری در این دوره صرفا بخاطر ارعاب و تـــرسانـــدن مردم صـــورت میگرفت ، و سخت بود . بخش دوم: در این دوره تحت تاثیر ظهور حضرت عیسی مسیح وتعلـــیمات اخلاقی او، در وضع مجـــازاتـــها تحولی عمیق به وجود آمد ، و کیفر دادن مجرم ، دست کم تا مدتی محدود لغو و نسخ شد .
حضــرت عیــسی به حواریون خود میگفت : شما شنیده اید که گفته اند ؛ چشم در برابر چشم و دندان در برابر دندان . ولی من به شما میگویم ، هـر کس  به طـــرف راســـت صورت شما سیلی زد ، طرف چپ صورتـــتان رادربرابر او قرار دهید. و کسی که خواسـت رداو عبای شما را برباید ، او رابه حال خود واگذارید . با این تعلیـــمات ، مقررات کیفری مفهومی نداشت و نا گفته پیداســت که تجاوز وستم به حقوق مردم را صرفا در پرتو تعالیم اخلاقی نمی توان از میان برد.
وبه فلســــــــفه قانون گذاری حقوق جزا بی توجه بود . و شاید مشکلاتی از این دست بزودی پیرامون آئین مسیح را بر آن داشت که از تعلیمات حضـــرت عیسی شانه خال کنند . چنانچه در دوره سوم همین فصل تحت عنوان مرحله قانـــــــون گذاری کلیسا از آن سخن خواهد رفت . به هر حال این دوره تا قرن دوازدهم ادامه یافت .
3.دوره انسانــــی یا دادگستری عمومـــی :  با تحـولات جوامع ، و پیدایش قدرت مرکزی و تشکیل دولتهای نسبتا بزرگ امور جامعه بیش از پیش تحت نظـم و قانون در آمد . و به خاطر آمیزش و ارتباط ملــل مختلف با یکدیگر و تحت تاثـــــیر افکار ترقی خواهانه حقوقـــدانـــان ، مقررات جزائی به راه تکامل گام برداشت . و قواعد و نظاماتی انسانی برای جــــــرم وکـــیفر ، قانون گذاری شــــد ، که جنبه همگانـــی داشت، و کیفردانان از دست افراد گرفته شد و به دولـت ، که نماینده مردم بود ، واگذار گردید و جرائم علاوه بر جنبه خصـوصـی ، جنبــه عمومی نیز به خود یافت .
گروهی ، این دوره را به سه بخش تقسیم کرده اند :
1_مرحله قانـــون گـــذاری کلیسا .
2_قانـــون گـــذاری انقلاب .
3_قانـــون گـــذاری بر اساس مصلحت جامعه .
و اینک سخنی کوتاه درباره هر یک :
1- مرحله قانـــون گـــذازی کلیـــسا : بر اساس مبانـــی دینـــی آن زمـــان مجــــازاتـــهائی از قبیل زندان ابد ، زندان موقت در دیر ، کفاره های دینی ، راندن وطـــرد از کلیـسا قانونی شد ؛ ولی مجازات اعدام در این مرحله منسوخ گردید .
2-قانون گذاری انقلاب : انقلاب فرانسه نخستین اعلامیه حقوق بـشــر را در 26 اگــــــوست 1789 صادر کرد ، و در ضــمن آن ، قوانینی اعلام داشت که از جمله آنها قوانین کیفری بود . در آن چنین آمده بود که هیچ جرم ، و کیفری بدون تصریح قانون ، جرم وکیفر نخواهد بود . مسئولیتها شخصی است . کیفرها همه بطور یکسان اجرا می شود . شکنجه های سخت ، قدغن است . کیفرها اندازه معینی باید داشته باشد . و تخطی از آن جایز نیست .
3.قانـــون گــذاری بر اساس مصلحت جامعه : چون در اعلامیه حقوق بشر انقلاب ، و وضع حــقوقهای جزائی نظیر آن ، نقصها و کمبودهائی دیده شد که در عمل نتایج ثـــمر بخشی را ببار نیاورد، مثلا پـــاره ای از کیفرهای جــــرائم در حد معینی قانون گذاریشده بود ، ولی پاره ای از جرائم ، و کیفرها آنها مورد غـــفلت  قرار گرفته بود ، اینها و نقــایصی دیگر اثـــری منفی و نامطلوب در جامعه آنان به جای گــذاشت و روح عــصیان را در پاره ای از افراد نا صالح جامعه تقویت کرد . از این رو به ســـال 1810 میلادی مقررات جزائی دیگری به جای آن قــانون گــذاری  شد، که آنچه در آن آمده بود بر اساس مصلحت جامعه تصویب شده بود .
فــیلسوف شهیر انگلیس بنام «پنـتــام» مدافع این فکر ، و از نخستین حقوقدانان اروپایی بود که بدان دعــوت میکرد . او و همفکرانش دو حد برای کیفر هر جرم در نـظـر گرفتند :
حداقل کیفر و حد اکثر آن . و از سوی دیگر پاره ای کیفرهای سخت راکه منسوخ شده بود و در نتیجه جـــامعه را به نا امنی و هــرج ومــرج کشـانده بود ، بار دیگر  قانـــونی ساختند و شماره جرائم موجب کیفر اعدام را افزایش دادند .
در اوایل قرن نوزدهم ، مذهب کانت ، مبنی بر اینکه مجازات باید بر اساس عدالت باشد ، طرفدارانی یافت و جایــی برای خود باز کرد . از جمله عقاید او این بود که ؛ کیفر ها بر حسب تفاوت روحیات مجرمین ، و به اختلاف درجات آنان باید مـتـفــــــاوت می باشد .
چـنـــدی بعد ، مکتب جدید تری پا به عرصه وجود گذاشت که میتوان گفت که تلفیقی از دو مکتــب فوق بود  و از ویژگی های مهم آن این بود که؛ کیفر باید هم بر اســاس عدالت وهم به خاطر حمایت از مصالح جامعه قانون گذاری شود .
همه این مکتبهای حقوقی در تعدیل قوانین جزائی فرانسه که به ســــــال 1832 قانـــون گـــذاری شد تاثیر داشته است . ولی این تلاش ها دردی را از جامعه دوا نکرد و گرهی از رشته نابسامان حقــوق جــزائی کشورهای اروپائـــی نگشود . نـــه مذهب کانت ، عدالت را به حقوق جزای وضعی ارزانی داشت و نــه مسلک پــــــنتام از مصالح توده ها جانبداری کرد . هیچگونه امنیت قضــــائی چشمگیری بوجودنیامد.واضطراب ونگرانی مردم همچنان روبه افزایش گـذاشت وجرم وجنایت باپیشرفت جوامع وسیر صعودی تمدن نسبت مستقیم پیدا کرد .
و از همه اینها بالاتر عامل ســهــل انگاری در احقاق حقوق مردم و دست بدست کردن و پرونده سازی و معــــوق گذاشتن امـــور دادرسی رفتــه رفتــه نقایص آن حقوق ها را یکی از پس دیگری بر ملا کرد و زمینه را برای ظــــهور مــذهب جدید بلکه مذاهب جدید دیگری فراهم آورد .مکتب حقوق ایتالیایی به وجود آمد که بررسی در روحیات وحالات مجرمان و  وضع گذشته و حال آنان و محیط خانوادگی و محیط اجتماعی که درآن پرورش  پرورش یافته اند و انگیزه هائــــی که آنان را بعارتکاب جرم واداشته است اساس این مکتب حقوقی را تشــکیل میدهد و بر این اساس کیفرها متنوع و متناسب با حال و وضع مجرم معین میگردد .و مجرم دیوانه به بیمارستان فرستاده می شود و مجرم بالــــفطره به کیفر اعدام محکوم میگردد .
لابـــوزو نخستین فیلسوف و حقوقدان این مکتب شمرده شده است . این مکــتب به نـــوبه خود به فرقه های چندی منشعب شده است که تفصیل آنها از حوصله این نگارش بیرون است . در یک جمع بندی دقیق وحساب شده میتوان به جرات و بر اساس براهین
قاطع ادعا کرد که اسلام مزایای همه آن مکاتب را در خود جمع کرده و از نقایص  آنها خود را مبری داشته است . این حقیقت بر هیچ پـــژوهشگر بــــی نظیـــری پوشیده نخواهد ماند . و در فصلی تحت عنوان ((ویژگیهای حقــوق اسـلامــــی))
بخشی از مزایای حقوق اسلامی و بخصوص حقوق جزای اســلام و برتری آن بر سایر حقوقهای وضعی مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت . 
مقررات جزائـی عرب جــاهـلـیّت
از آنجا کهاسلام در میان عرب جاهلیت ظهور کرده و قوانین آن از آنــــجا به همه اقـــطار جهان گسترش یافته است ، از این رو اغلب کسانی که به نحـــوی درباره اســــلام و تاریــــخ آن بررسی میکنند یکی از کارهای مقدمی آنان بحثی درباره جاهلیت است .
پس جا دارد که فصلی بدان اختصاص یابد :
عرب ها در جاهلیت اکثر بت پرست بودند . بخشی از رذائــل اخلاقی را در زمره فضائل میشمردند و برخی کارها که در حقیقت جرم بود ، از قبیل دخــــــــتر کشــــــی را جزو مفاخــــر خود و دلیل داشتن حمیت وغیرت تلقــی میکـــردند .
قتل وکشتار و جنگهای قبیله ای و خانوادگی با سختدلی کم نظیـــری گاه وبیگاه میان آنان رواج داشت . عقیده به خــــرافـــه و مــوهوم بخش عمده عقاید آنان را تشکیل می داد .
حتـــی حقوق جزای آنان مشتمـــل بر خرافـــات چنـدی بود از جمله اینکه عقیده داشتند :هنگامی که کسی کشته میشود اگـر باز ماندگان به خون خواهی او بر نخیزند و انتقام نگیرند روح او همواره بشکل پـــــرنده کوچکی در قتلگاهش حاضر میشود وناله ای
دلخراش سر میدهد اســــقونی می گوید _ یعنی من را از خون ســیراب کنید _ و تا وقتی انتقام خون او گرفته نشود ،روح او همچنان سر گشته و ناراحــــــت خواهش خود را دنبال میکند . و این عقیده آنان را وا میداشت که به انتقام جوئــــــــــی قیام کنند .
گاه قتـــلها و انتـــقامها یکی پس از دیگری ادامــه می یافت و حتی گاه به جـنگهای سخت و دراز مدت مبدل می شد که تاریـــــخ پاره ای از آنها را ثبت کرده است .
 این خون خواهی هــا مقــــدس شـمرده می شد و از واجبات بود و بر پایه سنگدلی و تشقی قلب اجرا می شد . مقــــررات جزائی آنان را می تـــوان بدین گونه تلخــــــیص و دسته بندی کرد :
1_  خـــون خواهــی ای که خود آنرا ثار می گفتند ، گروهی بود . یعنی «جانی» فرضا «یک نفـــر » بود ولی «گــــروهـــی »مستوجب کیفر می شدند .
2_ انتــقام جوئی بر اصل زور متکی بود و هر که قدرت بیشتری داشت سخت تر  انتــقام می گرفت و هر که زور نداشت و مستضعف بود خونش پایمال می شد .
3_  انتـــقام جوئی حق شخصی بود و صاحب خون مستقیما عهده دار اجرای آن  مـی گردید و آن گاه مورد حمایت قبیله خو د قرار می گرفت .
4_  خــــون خوا هی ها  سخت و جانکاه بود و مقدس شمرده می شد .
5_  طرفین سر انجام روی خون بها مصالحه میکردند . خون بها میـزان مشخصی نداشت و آن هم تابـــع زور بود . در روایتــی آمده است : کسی فرزند یکی از زور مندان عـرب را در زمان جاهلیت کشت . خویشان قاتل نزد پدر مقتول رفتند تا به گونه ای به دعـوی فیصله دهند . پدر گفت من هرگز راضی نخواهم شدمگر اینکه یکی از ســــه چیز را به من بدهید :
1. یا فرزندم را که کشته اید زنــــده کنید .
2.یـــا خانه ام را از ستـــارگان آسمان پــر کنید
3. یا گروهی از بستگان خود را در اختیار من بگذارید تا همه را در برابر قتـــل فرزندم بکشم و  اگر این کار را بکنم باز هم عـــوض قتـــل فرزنــــدم را نگــــرفتــــه ام.